Bölge Yatirimi
  • Tarim ve Hayvancilik
      Tarim ve Hayvancilik
        Bölge tarimsal alan ve üretim bakimindan oldukça zengindir. Birçok bitkinin ve hayvan irkinin yetistirilmesine uygun kosullar bulunmaktadir.
       
        Bölgesel gayrisafi katma deger incelendiginde tarim sektörünün bölge ekonomisi içindeki payinin 2008 yilinda yüzde 18,6 oldugu görülmektedir. Bu oran sektörün Türkiye ekonomisi içindeki payinin iki katindan fazladir. 
       
        Bölge 2011 yilinda tarimsal istihdam sayisi bakimindan 3., tarimsal istihdam orani bakimindan ise 5. sirada yer almaktadir.
       
        Bölgede orta ve büyük isletme olarak tanimlanabilecek tarimsal isletmelerin orani ülke genelinden daha azdir. Bölgedeki tarim isletmelerinin birçogu küçük isletmelerdir.
       
        TR83 Bölgesi, bitkisel üretim miktari ve verimlilik açisindan Türkiye’de ilk siralarda yer almaktadir. Bölge bitkisel üretimi 2011’de 9,69 milyon ton olarak gerçeklesmis ve ülke toplam üretiminin yüzde 6,83’ünü karsilamistir. TR83 Bölgesi'nde 26 bölge arasinda tahillar ve diger bitkisel ürünlerin üretiminde 4., sebze üretiminde 2. ve meyve üretimi bakimindan ise 16. sirada bulunmaktadir.
       
      Bölgede üretimi yogunlasan ürünler; arpa (biralik), bugday (diger), kaplica, tritikale, çeltik,  mercimek (yesil), nohut, hashas (tohum), kenevir (tohum), soya, fig (yesil ot), fig (dane), hashas (kapsül), tütün, sekerpancari, ayçiçegi (yaglik), kenevir (lif), sogan (kuru), pirasa, kirmizi pancar, turp (bayir), domates (sofralik), biber (dolmalik, salçalik ve sivri), fasulye (taze), barbunya fasulye (taze), karnibahar, lahana (beyaz, kirmizi, karayaprak), marul (kivircik), ispanak, üzüm (sofralik, saraplik), kivi, elma (Amasya, golden, grannysmith, diger), armut, ayva, musmula, seftali (diger), erik, kiraz, visne, kizilcik, bade, igde, dut, Trabzon hurmasi, findik ve cevizdir.
       
        2001-2010 yillari arasinda örtü alti sebze üretim miktari bölgede yüzde 107 oraninda artmis ve bölgenin ülke toplam üretimi içindeki payi yüzde 2,88’e ulasmistir. 
       
      Bölge, organik ürünler üretiminde ülke üretiminin binde 3’lük bir kismini karsilamaktadir. Bölge organik tarim için gerekli olan ekolojik yapiya sahiptir.
       
        Bölgenin uygun iklim sartlari ve zengin bitki örtüsü hayvancilik açisindan büyük bir potansiyel yaratmaktadir. Bölgede bulunan 181.044 adet hayvancilik isletmesi genellikle küçük ölçekli olup, bitkisel üretimle hayvancilik bir arada yapilmaktadir. 
       
        Bölge, sigir sayisi yönüyle önemli bir potansiyele sahiptir. Kültür melezi ve yerli sigir sayisi yönünden Düzey 2 Bölgeleri arasinda 3. sirada yer almasina karsin, kültür irki sigir sayisi yönünden 9. sirada yer almaktadir. 
       
        Bölge sigir sütü üretiminde 4., toplam et üretiminde ise 7. sirada yer almaktadir. 
       
        Bölgede, yumurta tavugu üretiminde Çorum, broyler üretiminde ise Samsun Türkiye’nin önde gelen üretim merkezleridir. Bölge, yumurta tavugu sayisi yönünden Düzey 2 Bölgeleri arasinda 3. ve broyler sayisi yönünden 13.  sirada yer almaktadir.
       
        Üretilen yumurta, 2009 yilinda Türkiye’de üretilen toplam yumurtanin yüzde 8’ini olusturmakta olup yumurta üretiminde Düzey 2 Bölgeleri arasinda 4. sirada yer almaktadir. 2009 yilinda 9.100 tonluk tavuk eti üretimi ile bölge Düzey 2 Bölgeleri arasinda 10. sirada yer almaktadir.
       
        Bölgede su ürünleri üretimini gelistirebilmek için önemli bir potansiyel bulunmaktadir. Samsun, Karadeniz’de yasayan her tür baligin rahatça avlanabilmesi avantajina sahip olmasi ve bölgede elde edilen baliklarin bu ilden iç kesimlere pazarlanmasi nedeniyle su ürünleri üretimi ve pazarlanmasi yönünden önemli bir il konumundadir. 
       
        Yüzölçümünün yüzde 35,2’si orman alani olan TR83 Bölgesi zengin bir orman varligina sahiptir. Bölge ormanlari degerlendirilmesi gereken birçok ürünü içermektedir. Bölgedeki köylerin yüzde 81’i orman köyü statüsündedir. 
       
  • Sanayi
      Sanayi
        TÜIK tarafindan açiklanan 2001 yilina ait GSYIH verilerine göre, TR83 Bölgesi 26 Düzey 2 Bölgesi arasinda 10. sirada yer almaktadir. Bununla beraber kisi basina düsen GSYIH bakimindan 15. siradadir. 
       
        TR83 Bölgesi’nde ülke GSYIH’si içindeki payi bakimindan ilk sirada yer alan tarim sektörünü, hizmetler ve sanayi sektörü takip etmektedir. 
       
        Sanayi, istihdam ve girisim sayisi bakimindan imalat sanayinde yogunlasmaktadir. Imalat sanayi ihracat agirlikli bir yapiya sahipken, madencilik ve tasocakçiligi sektörü ithalat agirlikli bir yapisi vardir. Imalat sanayide öne çikan sektörler: 
       
      ·  Gida ürünleri ve içecek imalati
      ·  Agaç ve agaç mantari ürünleri imalati (mobilya hariç)
      ·  Tibbi aletler; hassas ve optik aletler ile saat imalati
      ?·  Mobilya imalati; baska yerde siniflandirilmamis diger imalatlar
      ?· Metalik olmayan diger mineral ürünlerin imalati sektörleridir.
       
      Bölgede tarimsal üretimin yüksek olmasi “Gida ürünleri ve içecek imalati” sektörünün önemli bir sanayi kolu olarak gelismesinde etkili olmustur. 
       
      “Agaç ve agaç mantari ürünleri imalati (mobilya hariç) sektörü” ülke çapinda homojen bir yapi göstermekte olup, geleneksel sanayi merkezleri disinda TR83 Bölgesi gibi diger bölgelerde de önemli bir istihdam kaynagi olarak karsimiza çikmaktadir. 
       
      “Metalik olmayan diger mineral ürünlerin imalati sektörü”nde bölgede agirlikli olarak tugla, kiremit, çimento, kireç ve mermer gibi ürünler üretilmektedir. 
       
      “Tibbi aletler; hassas ve optik aletler ile saat imalati sektörü” ileri teknoloji gerektirmesi ve kalifiye isgücü talebi nedeniyle gelismis bölgelerde yogunlasmis bir sektördür. Bölgede bu sektörde kayitli olan isletmeler, tibbi alet ve makineler (serum seti, tansiyon aleti, kan ölçme makinesi, vb.), hastane alet ve makineleri (sterilizatör, otok lav, etüv, röntgen cihazi), enjektör ve siringalar, cerrahi el aletleri, ortopedik aletler, laboratuar alet ve makineleri, ameliyat masasi gibi agirlikli olarak saglik hizmet ve araçlari imalatinda yogunlasmaktadir.
       
      “Mobilya imalati; baska yerde siniflandirilmamis diger imalatlar” sektörünün bölgesel dagilimina bakildiginda basta Istanbul olmak üzere büyük ve sanayisi gelismis kentlerde yogunlastigi görülmektedir. TR83 Bölgesi’nin sektördeki payi görece düsüktür.
       
        Ithalat ve ihracat degerlerini dikkate alarak yapilan hesaplamalara göre bölgede rekabet gücü en yüksek fasillarin;
       
      · Ögütülmüs tahil ürünleri
      ·  Alkolsüz içecekler, maden ve memba sulari
      ·  Izole edilmis tel ve kablolar
      ·  Iç ve dis lastik
       
      En düsük fasillarin ise;
       
      · Atik ve hurdalar
      · Halat, ip, sicim ve ag
      ·   Tahil ve baska yerde siniflandirilmamis bitkisel ürünler
      ·   Elektronik valf ve elektron tüpleri ile diger elektronik parçalar oldugu tespit edilmistir.
       
        Madencilik ve tasocakçiligi sektöründe bölge için en önemli madenler bentonit, mermer, linyit, antimon ve kromdur. 
       
      Samsun, maden çesitliligi ve rezervi bakimindan sinirli potansiyele sahip iken bölgedeki diger illerin yer alti kaynagi potansiyeli yüksektir. 
       
      Tokat antimuan ve bentonit gibi önemli metalik maden ve endüstriyel hammadde yataklarina sahiptir. 
       
      Amasya ilinde ortaya çikarilan önemli madenler arasinda maden kömürü, bakir-kursun-çinko, manganez, bentonit ve seramik-refrakter killer olup ilde isletilen maden kaynaklari kömür, mermer ve kalkerdir. 
       
      Çorum’un çok çesitli metalik ve endüstriyel hammadde yataklarina sahip oldugu tespit edilmistir.
       
      Maden kaynaklarinin yani sira bölge Kuzey Anadolu fay kusagi boyunca zengin jeotermal kaynaklara sahiptir. Bölgede bilinen kaynaklar kaplica ve içmece olarak veya kür ve tedavi amaçli hizmet vermektedir. Bölgede yer alan jeotermal kaynaklar Samsun’da Havza ve Ladik, Amasya’da Gözlek, Hamamözü ve Terziköy, Çorum’da Figani ve Hamamliçay, Tokat’ta Resadiye, Artova ve Sulusaray kaplicalaridir.
       
        TR83 Bölgesi hidroelektrik enerji potansiyeline ve yenilenebilir enerji kaynaklarina sahip bir bölgedir. Kisi basi elektrik tüketimi bakimindan bölge, 26 Düzey 2 bölgesi arasinda 19. sirada yer almaktadir. Elektrik üretim kapasitesi bakimindan ise TR83 Bölgesi 11. sirada yer almaktadir.
       
        Bölgede hem hidrolik hem de termal elektrik üretim kapasitesi mevcuttur. Bölgede elektrik çogunlukla hidroelektrik santraller vasitasiyla üretilmektedir. Bölgede sektörler itibariyle elektrik tüketimine bakildiginda sanayi sektörünün ilk sirada yer aldigi, konut tüketiminin ise sanayiyi takip ettigi görülmektedir. 
       
        Yenilenebilir enerji kaynaklarindan biyoenerji türleri biyodizel, biyoetanol, biyogaz olarak siniflandirilmaktadir. Biyoetanolün elde edildigi bitkilerden basta seker pancari olmak üzere, misir ve bugday üretimi bölgede oldukça yaygindir. Ülkemizde üretilen sekerpancarinin yüzde 8,2’si, misirin yüzde 3.24’ü, bugdayin ise yüzde 9,7’si bölgede üretilmektedir. Biyodizel üretiminde kullanilan soyanin yüzde 21’i, ayçiçeginin yüzde 4,52’si, kolzanin yüzde 1,45’i bölgede üretilmektedir. 
       
        Sanayi organizasyonuna bakildiginda, bölgede 2012 Ocak ayi itibariyle toplam 27 tane küçük sanayi sitesi bulunmaktadir. TR83 Bölgesi’nde toplam 16 adet organize sanayi bölgesi bulunmaktadir.
       
        Bölge üniversitelerinden Ondokuz Mayis Üniversitesi’nde Samsun Ticaret ve Sanayi Odasi (TSO) ile Küçük ve Orta Ölçekli Isletmeleri Gelistirme ve Destekleme Idaresi Baskanligi (KOSGEB) isbirliginde bölgedeki sanayi kuruluslarinin üretim ve yatirim projelerine teknik bilgi aktarimi ve fizibilite raporlari sunacak Teknoloji Gelistirme Merkezi (TEKMER) bulunmaktadir. Bölgede biri Tokat, digeri ise Samsun’da olmak üzere 2 adet Teknoloji Gelistirme Bölgesi (teknokent) bulunmaktadir.
       
  • Hizmetler
      Hizmetler
        Teknolojinin artisiyla sabit telefon hat sayisinda azalma olurken GSM hat sayisinda artis görülmektedir. Birçok internet saglayicisi üzerinden hizmet verildigi için bölgedeki internet kullanici sayisi net olarak bilinmemektedir, kablo TV hizmeti ise bölgede yalnizca Samsun’da bulunmaktadir. 
       
        Yillar içinde insaat sektörü tüm GSYIH içinde Türkiye’de gerilerken bölgede de bu gerileme görülmektedir. 
       
        Turizm sektörüne bakildiginda bölge; tarih, kültür, doga, magara, inanç, deniz, kis, yayla, magara, termal turizm gibi birçok turizm çesidini içinde barindirmaktadir. 
       
        TR83 Bölgesi illerinden yapilan ihracat ve ithalat tutarlarina bakildiginda 2009 yilina kadar bölgede ihracatta ve ithalatta artis oldugu görülmektedir. 2009 yilinda yasanan küresel finansal krizin ardindan 2011 yilinda dis ticaret hacmi tekrar artmistir. Ihracatin yüzde altmis bes; ithalatin yüzde seksenini Samsun olusturmaktadir, bu ili Çorum takip etmektedir. 486 milyon dolar ihracata karsilik 1,2 milyar dolarlik ithalat vardir. Firma basina ithalat ve ihracatta da durum benzerdir. Bölge ihracati seksen bes ayri fasilda yüz kirka yakin ülke; ithalat ise seksen dört fasilda doksana yakin ülke ile gerçeklesmektedir. Bölgede en çok ihraç edilen fasil kazan, makine ve cihazlar, aletler ve parçalaridir. Bu fasli sirasiyla Degirmencilik ürünleri, malt, nisasta, inülin, bugday glüteni; Motorlu kara tasitlari, traktör, bisiklet, motosiklet ve diger; Yenilen meyveler, kabuklu yemisler, turunçgil ve kavun kabugu, Örülmemis giyim esyasi ve aksesuarlari izlemektedir. Bölge ihracatinda 2011 yili itibariyle en büyük payi alan ülke Almanya’dir. Bu ülkeyi Irak, Endonezya, Italya ve Suudi Arabistan takip etmektedir. 
       
      Bölgede en çok ithal edilen fasil demir ve çeliktir. Bu fasli sirasiyla hububat; mineral yakitlar, mineral yaglar ve mumlar; canli hayvanlar; bakir ve bakirdan esya izlemektedir. Bölge ithalatinda en büyük pay alan ülke Rusya Federasyonu’dur. Bu ülke tek basina toplam ithalatin yüzde 30’una yakinini olusturmaktadir. Bu ülkeyi ABD, Almanya, Ukrayna ve Çin takip etmektedir. Karadeniz Çanagi’ndaki ülkelerden en fazla ithalat Rusya Federasyonu ile en fazla ihracat ise Gürcistan’la yapilmaktadir. 
  • Girisimcilik-Yenilikçilik
      Girisimcilik-Yenilikçilik
        Girisimciligin tespiti için açilan ve kapanan isyeri sayilari dikkate alindiginda, bölgede 2008 yili hariç açilan firma sayisinin daha fazla olmasi, girisimcilik açisindan olumlu bir gelismedir. Ancak 2011 yili hariç, bölgede kapanan firma sayisinin ülke genelinde kapanan firma sayisina orani, açilan firma sayisi oranindan büyüktür. Yillar içinde bölgede en fazla açilan ve kapanan firmanin Samsun’da oldugu görülmektedir. Sirasiyla Çorum ve Tokat, Samsun’u izlerken, açilan kapanan firma sayisinin en az oldugu il Amasya’dadir. 
       
        Yenilik göstergeleri konusunda marka, patent, faydali model ve endüstriyel tasarim rakamlarindan faydalanilmistir. Bölgedeki yenilikçilik sayilari, Türkiye ile karsilastirildiginda son derece azdir ve Türkiye’deki rakamlarin yaklasik yüzde birini olusturmaktadir. Son yillarda bölgede artis gözükürken; faydali model ve markada; patent ve endüstriyel tasarima göre bölge daha iyidir. 
       
  • Kamu Yatirimlari, Yatirim Tesvik Belgeleri
      Kamu Yatirimlari, Yatirim Tesvik Belgeleri
        2002-2011 yillari arasindaki kamu yatirim rakamlarina bakildiginda bölge, Türkiye’nin yüzde ikisiyle dördü arasinda bir orana sahiptir. Genel olarak yillar içinde bölgedeki rakamlar artmistir. Kriz yillari olan 2001 ve 2008 sonrasi yillarda kamu yatirim rakamlari bölgede azalmasa da artmamistir. Sektörlere bakildiginda ise en büyük payi ulastirma-haberlesmenin aldigi, daha sonra ise egitim, saglik, tarim ve enerji sektörlerinde kamu yatirimlari yapildigi görülmektedir. 
       
        Yatirim tesviki bölümünde genel tesvik yatirim miktarlarina bakildiginda, Amasya’da enerji; Çorum’da istihraç ve isleme ile madeni esya; Samsun’da altyapi-belediye hizmetleri ve pismis kil ve çim.ger.,Tokat’ta ise enerji sektörleri ön plandadir. Bu tesviklerle birlikte olusan istihdama bakildiginda ise Amasya’da enerji; Çorum, Samsun ve Tokat’ta dokuma ve giyim sektörlerinin ön planda oldugu görülmektedir. Bölgesel yatirimlara göre, yatirim miktarlarina bakildiginda, Amasya’da istihraç ve isleme; Çorum’da seramik; Samsun’da gida-içki ve turizm; Tokat’ta ise gida-içki ve kimya sektörleri ön plandadir. Bu tesviklerle birlikte olusan istihdama bakildiginda ise Amasya’da istihraç ve isleme; Çorum’da deri ve kösele, Samsun ve Tokat’ta dokuma ve giyim sektörlerinin ön planda oldugu görülmektedir.
       
  • Yasam Kalitesi, Erisilebilirlik ve Mekânsal Organizasyon
      Yasam Kalitesi, Erisilebilirlik ve Mekânsal Organizasyon
        Fiziksel altyapi kapsaminda bölgenin sahip oldugu su kaynaklarina bakilirsa TR83 bölgesinin sahip oldugu cografi konum geregi önemli bir avantaja sahip oldugu söylenebilir. Ülkenin en önemli iki akarsuyu olan Yesilirmak ve Kizilirmak havzalari içerisinde olan TR83 bölgesi bu bakimdan zengin yer alti ve yerüstü su potansiyeline sahiptir. 
       
        Yesilirmak ve Kizilirmak havzalari arasinda yer alan bölgenin bu bakimdan sahip oldugu bir diger potansiyel ise hidroelektrik enerji kapasitesidir. DSI ve Elektrik Isleri Etüt Idaresi Genel Müdürlügü (EIE) tarafindan bugüne kadar yapilan çalismalar neticesinde isletmede olan ve halen insa halinde veya planlama asamasinda olan toplam 19 adet hidroelektrik santral projesi gelistirilmistir. 19 adet projenin toplam kurulu gücü 2.011 MW, toplam yillik enerji üretimi 7.040 GWs olmasi öngörülmektedir. Bu rakam Türkiye’de üretilen toplam hidroelektrik enerji potansiyelinin yaklasik %5,6’sina tekabül etmektedir. Bununla birlikte su an hali hazirda bölgede termal ve hidrolik enerji üretim santrallerinden elde edilen toplam elektrik üretim miktari 1.756 MW’tir. 
       
        TR83 Bölgesi özellikle Samsun Limani gibi bir degere sahip olmasi sayesinde Rusya’dan gelen dogalgaz için önemli transfer noktalarindan biri haline dönüsmüstür. Bölge içerisinde dogalgaz altyapisi ihtiyacini karsilayan en önemli unsur, bölgeden geçen Mavi Akim dogalgaz boru hattidir. Türkiye’ye Samsun üzerinden giris yaparak Amasya, Çorum, Kirikkale üzerinden Ankara’ya ulasmakta olan Mavi Akim hatti 2003 yilindan beri faal durumdadir.
       
        Erisilebilirlik ve ulasim ise TR83 Bölgesinin en güçlü oldugu alanlardan birisi olarak dikkat çekmektedir. Bölgenin özellikle dis baglantilar noktasinda Karadeniz Çanagi ile olan cografi yakinligi ve ulusal ölçekte ise dogu bati koridorunda konumlanmis olmasi sebebiyle erisilebilirlik açisindan bölgeyi oldukça güçlü bir pozisyona tasimaktadir. Bununla birlikte özelde Samsun ilinin tasidigi lojistik potansiyel ve önem, dogru bir planlama yaklasimi neticesinde bölgeyi su anda bulundugu konumdan çok daha ileriye tasiyacak bir etkendir. 
       
        Samsun ilinde 4 farkli ulasim biçiminin kesisiyor olmasi erisilebilirlik ve ulasim anlaminda bölgenin degerini ortaya koyan bir diger unsurdur. Samsun Limani, Tekkeköy Tersane ve Limani, Yesilyurt Limani, Toros Tarim Sanayi Samsun Liman Isletmesi önemli ticaret noktalaridir. Teknolojik yenileme ve modernizasyon projeleriyle kapasiteleri artirilabilecek olan bu limanlarin ayni zamanda uluslararasi baglantilarini güçlendirmesi de bir o kadar önemlidir. Bu sebeple Samsun-Kavgaz Tren Ferry Tasimaciligi ve TRACECA Programi bölge lojistigi açisindan oldukça kritik rol oynayan projeler arasindadir.
       
        TR83 Bölgesinde kentlerin gelisme süreçlerine bakildiginda tarihsel olarak en etkili unsurun cografi kosullarin belirleyiciligi oldugu görülmektedir. Karadeniz’e paralel uzanan daglar ve bölgeden geçen iki önemli akarsu ve bunlarin olusturdugu havzalar, ovalar ve vadiler yerlesme desenin olusmasinda etkili olmustur. Yerlesme hiyerarsisine bakildiginda ise bölgede 5 kademe yerlesimin bulundugu görülmektedir. Bölge metropolü özelligi tasiyan Samsun 5. kademe merkezdir. Amasya, Çorum ve Tokat il merkezleri ile Merzifon ve Bafra ilçe merkezleri ise 4.kademe merkezlerdir. 
       
        Bölge, mekânsal yapi ve sektörel iliskiler baglaminda incelendiginde belirli gelisme koridorlari arasindaki iliskinin ön plana çiktigi görülmektedir. Öncelikle, Samsun-Ankara karayolu Sungurlu’yu da içine alan koridor boyunca gelismis ve Samsun’da Bafra ve Çarsamba’yi da kapsayan bir gelisme aksinda imalat sanayi yogunlasmasi görülmektedir. Kültür ve turizm hatti olarak nitelendirilebilecek bölge ise Amasya, Alaca ve Bogazkale ile birlikte Ladik, Vezirköprü, Sulusaray ve Tasova eksenini de içine alan bir alandir. Son olarak bölge ekonomisinde önemli bir yer tutan tarim ve tarima dayali sanayinin yogunlastigi alanlara bakarsak Osmanciktan baslayip Tokat’a dogru devam eden ve kuzeyde Tasova, Erbaa ve Niksari içine alan bir hatta yogunlasmanin varligindan söz edilebilir.
       
BİMER DPT AMASYA VALİLİĞİ ÇORUM VALİLİĞİ SAMSUN VALİLİĞİ TOKAT VALİLİĞİ AMASYA BELEDİYESİ ÇORUM BELEDİYESİ SAMSUN BELEDİYESİ TOKAT BELEDİYESİ ÇORUM TİCARET VE SANAYİ ODASI SAMSUN TİCARET VE SANAYİ ODASI TOKAT TİCARET VE SANAYİ ODASI YEŞİLIRMAK HAVZASI KALKINMA BİRLİĞİ EURADA