Bölge Yatırımı
  • Tarım ve Hayvancılık
      Tarım ve Hayvancılık
        Bölge tarımsal alan ve üretim bakımından oldukça zengindir. Birçok bitkinin ve hayvan ırkının yetiştirilmesine uygun koşullar bulunmaktadır.
       
        Bölgesel gayrisafi katma değer incelendiğinde tarım sektörünün bölge ekonomisi içindeki payının 2008 yılında yüzde 18,6 olduğu görülmektedir. Bu oran sektörün Türkiye ekonomisi içindeki payının iki katından fazladır. 
       
        Bölge 2011 yılında tarımsal istihdam sayısı bakımından 3., tarımsal istihdam oranı bakımından ise 5. sırada yer almaktadır.
       
        Bölgede orta ve büyük işletme olarak tanımlanabilecek tarımsal işletmelerin oranı ülke genelinden daha azdır. Bölgedeki tarım işletmelerinin birçoğu küçük işletmelerdir.
       
        TR83 Bölgesi, bitkisel üretim miktarı ve verimlilik açısından Türkiye’de ilk sıralarda yer almaktadır. Bölge bitkisel üretimi 2011’de 9,69 milyon ton olarak gerçekleşmiş ve ülke toplam üretiminin yüzde 6,83’ünü karşılamıştır. TR83 Bölgesi'nde 26 bölge arasında tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin üretiminde 4., sebze üretiminde 2. ve meyve üretimi bakımından ise 16. sırada bulunmaktadır.
       
      Bölgede üretimi yoğunlaşan ürünler; arpa (biralık), buğday (diğer), kaplıca, tritikale, çeltik,  mercimek (yeşil), nohut, haşhaş (tohum), kenevir (tohum), soya, fiğ (yeşil ot), fiğ (dane), haşhaş (kapsül), tütün, şekerpancarı, ayçiçeği (yağlık), kenevir (lif), soğan (kuru), pırasa, kırmızı pancar, turp (bayır), domates (sofralık), biber (dolmalık, salçalık ve sivri), fasulye (taze), barbunya fasulye (taze), karnıbahar, lahana (beyaz, kırmızı, karayaprak), marul (kıvırcık), ıspanak, üzüm (sofralık, şaraplık), kivi, elma (Amasya, golden, grannysmith, diğer), armut, ayva, muşmula, şeftali (diğer), erik, kiraz, vişne, kızılcık, bade, iğde, dut, Trabzon hurması, fındık ve cevizdir.
       
        2001-2010 yılları arasında örtü altı sebze üretim miktarı bölgede yüzde 107 oranında artmış ve bölgenin ülke toplam üretimi içindeki payı yüzde 2,88’e ulaşmıştır. 
       
      Bölge, organik ürünler üretiminde ülke üretiminin binde 3’lük bir kısmını karşılamaktadır. Bölge organik tarım için gerekli olan ekolojik yapıya sahiptir.
       
        Bölgenin uygun iklim şartları ve zengin bitki örtüsü hayvancılık açısından büyük bir potansiyel yaratmaktadır. Bölgede bulunan 181.044 adet hayvancılık işletmesi genellikle küçük ölçekli olup, bitkisel üretimle hayvancılık bir arada yapılmaktadır. 
       
        Bölge, sığır sayısı yönüyle önemli bir potansiyele sahiptir. Kültür melezi ve yerli sığır sayısı yönünden Düzey 2 Bölgeleri arasında 3. sırada yer almasına karşın, kültür ırkı sığır sayısı yönünden 9. sırada yer almaktadır. 
       
        Bölge sığır sütü üretiminde 4., toplam et üretiminde ise 7. sırada yer almaktadır. 
       
        Bölgede, yumurta tavuğu üretiminde Çorum, broyler üretiminde ise Samsun Türkiye’nin önde gelen üretim merkezleridir. Bölge, yumurta tavuğu sayısı yönünden Düzey 2 Bölgeleri arasında 3. ve broyler sayısı yönünden 13.  sırada yer almaktadır.
       
        Üretilen yumurta, 2009 yılında Türkiye’de üretilen toplam yumurtanın yüzde 8’ini oluşturmakta olup yumurta üretiminde Düzey 2 Bölgeleri arasında 4. sırada yer almaktadır. 2009 yılında 9.100 tonluk tavuk eti üretimi ile bölge Düzey 2 Bölgeleri arasında 10. sırada yer almaktadır.
       
        Bölgede su ürünleri üretimini geliştirebilmek için önemli bir potansiyel bulunmaktadır. Samsun, Karadeniz’de yaşayan her tür balığın rahatça avlanabilmesi avantajına sahip olması ve bölgede elde edilen balıkların bu ilden iç kesimlere pazarlanması nedeniyle su ürünleri üretimi ve pazarlanması yönünden önemli bir il konumundadır. 
       
        Yüzölçümünün yüzde 35,2’si orman alanı olan TR83 Bölgesi zengin bir orman varlığına sahiptir. Bölge ormanları değerlendirilmesi gereken birçok ürünü içermektedir. Bölgedeki köylerin yüzde 81’i orman köyü statüsündedir. 
       
  • Sanayi
      Sanayi
        TÜİK tarafından açıklanan 2001 yılına ait GSYİH verilerine göre, TR83 Bölgesi 26 Düzey 2 Bölgesi arasında 10. sırada yer almaktadır. Bununla beraber kişi başına düşen GSYİH bakımından 15. sıradadır. 
       
        TR83 Bölgesi’nde ülke GSYİH’si içindeki payı bakımından ilk sırada yer alan tarım sektörünü, hizmetler ve sanayi sektörü takip etmektedir. 
       
        Sanayi, istihdam ve girişim sayısı bakımından imalat sanayinde yoğunlaşmaktadır. İmalat sanayi ihracat ağırlıklı bir yapıya sahipken, madencilik ve taşocakçılığı sektörü ithalat ağırlıklı bir yapısı vardır. İmalat sanayide öne çıkan sektörler: 
       
      ·  Gıda ürünleri ve içecek imalatı
      ·  Ağaç ve ağaç mantarı ürünleri imalatı (mobilya hariç)
      ·  Tıbbi aletler; hassas ve optik aletler ile saat imalatı
      ?·  Mobilya imalatı; başka yerde sınıflandırılmamış diğer imalatlar
      ?· Metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı sektörleridir.
       
      Bölgede tarımsal üretimin yüksek olması “Gıda ürünleri ve içecek imalatı” sektörünün önemli bir sanayi kolu olarak gelişmesinde etkili olmuştur. 
       
      “Ağaç ve ağaç mantarı ürünleri imalatı (mobilya hariç) sektörü” ülke çapında homojen bir yapı göstermekte olup, geleneksel sanayi merkezleri dışında TR83 Bölgesi gibi diğer bölgelerde de önemli bir istihdam kaynağı olarak karşımıza çıkmaktadır. 
       
      “Metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı sektörü”nde bölgede ağırlıklı olarak tuğla, kiremit, çimento, kireç ve mermer gibi ürünler üretilmektedir. 
       
      “Tıbbi aletler; hassas ve optik aletler ile saat imalatı sektörü” ileri teknoloji gerektirmesi ve kalifiye işgücü talebi nedeniyle gelişmiş bölgelerde yoğunlaşmış bir sektördür. Bölgede bu sektörde kayıtlı olan işletmeler, tıbbi alet ve makineler (serum seti, tansiyon aleti, kan ölçme makinesi, vb.), hastane alet ve makineleri (sterilizatör, otok lav, etüv, röntgen cihazı), enjektör ve şırıngalar, cerrahi el aletleri, ortopedik aletler, laboratuar alet ve makineleri, ameliyat masası gibi ağırlıklı olarak sağlık hizmet ve araçları imalatında yoğunlaşmaktadır.
       
      “Mobilya imalatı; başka yerde sınıflandırılmamış diğer imalatlar” sektörünün bölgesel dağılımına bakıldığında başta İstanbul olmak üzere büyük ve sanayisi gelişmiş kentlerde yoğunlaştığı görülmektedir. TR83 Bölgesi’nin sektördeki payı görece düşüktür.
       
        İthalat ve ihracat değerlerini dikkate alarak yapılan hesaplamalara göre bölgede rekabet gücü en yüksek fasılların;
       
      · Öğütülmüş tahıl ürünleri
      ·  Alkolsüz içecekler, maden ve memba suları
      ·  İzole edilmiş tel ve kablolar
      ·  İç ve dış lastik
       
      En düşük fasılların ise;
       
      · Atık ve hurdalar
      · Halat, ip, sicim ve ağ
      ·   Tahıl ve başka yerde sınıflandırılmamış bitkisel ürünler
      ·   Elektronik valf ve elektron tüpleri ile diğer elektronik parçalar olduğu tespit edilmiştir.
       
        Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe bölge için en önemli madenler bentonit, mermer, linyit, antimon ve kromdur. 
       
      Samsun, maden çeşitliliği ve rezervi bakımından sınırlı potansiyele sahip iken bölgedeki diğer illerin yer altı kaynağı potansiyeli yüksektir. 
       
      Tokat antimuan ve bentonit gibi önemli metalik maden ve endüstriyel hammadde yataklarına sahiptir. 
       
      Amasya ilinde ortaya çıkarılan önemli madenler arasında maden kömürü, bakır-kurşun-çinko, manganez, bentonit ve seramik-refrakter killer olup ilde işletilen maden kaynakları kömür, mermer ve kalkerdir. 
       
      Çorum’un çok çeşitli metalik ve endüstriyel hammadde yataklarına sahip olduğu tespit edilmiştir.
       
      Maden kaynaklarının yanı sıra bölge Kuzey Anadolu fay kuşağı boyunca zengin jeotermal kaynaklara sahiptir. Bölgede bilinen kaynaklar kaplıca ve içmece olarak veya kür ve tedavi amaçlı hizmet vermektedir. Bölgede yer alan jeotermal kaynaklar Samsun’da Havza ve Ladik, Amasya’da Gözlek, Hamamözü ve Terziköy, Çorum’da Figani ve Hamamlıçay, Tokat’ta Reşadiye, Artova ve Sulusaray kaplıcalarıdır.
       
        TR83 Bölgesi hidroelektrik enerji potansiyeline ve yenilenebilir enerji kaynaklarına sahip bir bölgedir. Kişi başı elektrik tüketimi bakımından bölge, 26 Düzey 2 bölgesi arasında 19. sırada yer almaktadır. Elektrik üretim kapasitesi bakımından ise TR83 Bölgesi 11. sırada yer almaktadır.
       
        Bölgede hem hidrolik hem de termal elektrik üretim kapasitesi mevcuttur. Bölgede elektrik çoğunlukla hidroelektrik santraller vasıtasıyla üretilmektedir. Bölgede sektörler itibariyle elektrik tüketimine bakıldığında sanayi sektörünün ilk sırada yer aldığı, konut tüketiminin ise sanayiyi takip ettiği görülmektedir. 
       
        Yenilenebilir enerji kaynaklarından biyoenerji türleri biyodizel, biyoetanol, biyogaz olarak sınıflandırılmaktadır. Biyoetanolün elde edildiği bitkilerden başta şeker pancarı olmak üzere, mısır ve buğday üretimi bölgede oldukça yaygındır. Ülkemizde üretilen şekerpancarının yüzde 8,2’si, mısırın yüzde 3.24’ü, buğdayın ise yüzde 9,7’si bölgede üretilmektedir. Biyodizel üretiminde kullanılan soyanın yüzde 21’i, ayçiçeğinin yüzde 4,52’si, kolzanın yüzde 1,45’i bölgede üretilmektedir. 
       
        Sanayi organizasyonuna bakıldığında, bölgede 2012 Ocak ayı itibariyle toplam 27 tane küçük sanayi sitesi bulunmaktadır. TR83 Bölgesi’nde toplam 16 adet organize sanayi bölgesi bulunmaktadır.
       
        Bölge üniversitelerinden Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde Samsun Ticaret ve Sanayi Odası (TSO) ile Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) işbirliğinde bölgedeki sanayi kuruluşlarının üretim ve yatırım projelerine teknik bilgi aktarımı ve fizibilite raporları sunacak Teknoloji Geliştirme Merkezi (TEKMER) bulunmaktadır. Bölgede biri Tokat, diğeri ise Samsun’da olmak üzere 2 adet Teknoloji Geliştirme Bölgesi (teknokent) bulunmaktadır.
       
  • Hizmetler
      Hizmetler
        Teknolojinin artışıyla sabit telefon hat sayısında azalma olurken GSM hat sayısında artış görülmektedir. Birçok internet sağlayıcısı üzerinden hizmet verildiği için bölgedeki internet kullanıcı sayısı net olarak bilinmemektedir, kablo TV hizmeti ise bölgede yalnızca Samsun’da bulunmaktadır. 
       
        Yıllar içinde inşaat sektörü tüm GSYİH içinde Türkiye’de gerilerken bölgede de bu gerileme görülmektedir. 
       
        Turizm sektörüne bakıldığında bölge; tarih, kültür, doğa, mağara, inanç, deniz, kış, yayla, mağara, termal turizm gibi birçok turizm çeşidini içinde barındırmaktadır. 
       
        TR83 Bölgesi illerinden yapılan ihracat ve ithalat tutarlarına bakıldığında 2009 yılına kadar bölgede ihracatta ve ithalatta artış olduğu görülmektedir. 2009 yılında yaşanan küresel finansal krizin ardından 2011 yılında dış ticaret hacmi tekrar artmıştır. İhracatın yüzde altmış beş; ithalatın yüzde seksenini Samsun oluşturmaktadır, bu ili Çorum takip etmektedir. 486 milyon dolar ihracata karşılık 1,2 milyar dolarlık ithalat vardır. Firma başına ithalat ve ihracatta da durum benzerdir. Bölge ihracatı seksen beş ayrı fasılda yüz kırka yakın ülke; ithalat ise seksen dört fasılda doksana yakın ülke ile gerçekleşmektedir. Bölgede en çok ihraç edilen fasıl kazan, makine ve cihazlar, aletler ve parçalarıdır. Bu faslı sırasıyla Değirmencilik ürünleri, malt, nişasta, inülin, buğday glüteni; Motorlu kara taşıtları, traktör, bisiklet, motosiklet ve diğer; Yenilen meyveler, kabuklu yemişler, turunçgil ve kavun kabuğu, Örülmemiş giyim eşyası ve aksesuarları izlemektedir. Bölge ihracatında 2011 yılı itibariyle en büyük payı alan ülke Almanya’dır. Bu ülkeyi Irak, Endonezya, İtalya ve Suudi Arabistan takip etmektedir. 
       
      Bölgede en çok ithal edilen fasıl demir ve çeliktir. Bu faslı sırasıyla hububat; mineral yakıtlar, mineral yağlar ve mumlar; canlı hayvanlar; bakır ve bakırdan eşya izlemektedir. Bölge ithalatında en büyük pay alan ülke Rusya Federasyonu’dur. Bu ülke tek başına toplam ithalatın yüzde 30’una yakınını oluşturmaktadır. Bu ülkeyi ABD, Almanya, Ukrayna ve Çin takip etmektedir. Karadeniz Çanağı’ndaki ülkelerden en fazla ithalat Rusya Federasyonu ile en fazla ihracat ise Gürcistan’la yapılmaktadır. 
  • Girişimcilik-Yenilikçilik
      Girişimcilik-Yenilikçilik
        Girişimciliğin tespiti için açılan ve kapanan işyeri sayıları dikkate alındığında, bölgede 2008 yılı hariç açılan firma sayısının daha fazla olması, girişimcilik açısından olumlu bir gelişmedir. Ancak 2011 yılı hariç, bölgede kapanan firma sayısının ülke genelinde kapanan firma sayısına oranı, açılan firma sayısı oranından büyüktür. Yıllar içinde bölgede en fazla açılan ve kapanan firmanın Samsun’da olduğu görülmektedir. Sırasıyla Çorum ve Tokat, Samsun’u izlerken, açılan kapanan firma sayısının en az olduğu il Amasya’dadır. 
       
        Yenilik göstergeleri konusunda marka, patent, faydalı model ve endüstriyel tasarım rakamlarından faydalanılmıştır. Bölgedeki yenilikçilik sayıları, Türkiye ile karşılaştırıldığında son derece azdır ve Türkiye’deki rakamların yaklaşık yüzde birini oluşturmaktadır. Son yıllarda bölgede artış gözükürken; faydalı model ve markada; patent ve endüstriyel tasarıma göre bölge daha iyidir. 
       
  • Kamu Yatırımları, Yatırım Teşvik Belgeleri
      Kamu Yatırımları, Yatırım Teşvik Belgeleri
        2002-2011 yılları arasındaki kamu yatırım rakamlarına bakıldığında bölge, Türkiye’nin yüzde ikisiyle dördü arasında bir orana sahiptir. Genel olarak yıllar içinde bölgedeki rakamlar artmıştır. Kriz yılları olan 2001 ve 2008 sonrası yıllarda kamu yatırım rakamları bölgede azalmasa da artmamıştır. Sektörlere bakıldığında ise en büyük payı ulaştırma-haberleşmenin aldığı, daha sonra ise eğitim, sağlık, tarım ve enerji sektörlerinde kamu yatırımları yapıldığı görülmektedir. 
       
        Yatırım teşviki bölümünde genel teşvik yatırım miktarlarına bakıldığında, Amasya’da enerji; Çorum’da istihraç ve işleme ile madeni eşya; Samsun’da altyapı-belediye hizmetleri ve pişmiş kil ve çim.ger.,Tokat’ta ise enerji sektörleri ön plandadır. Bu teşviklerle birlikte oluşan istihdama bakıldığında ise Amasya’da enerji; Çorum, Samsun ve Tokat’ta dokuma ve giyim sektörlerinin ön planda olduğu görülmektedir. Bölgesel yatırımlara göre, yatırım miktarlarına bakıldığında, Amasya’da istihraç ve işleme; Çorum’da seramik; Samsun’da gıda-içki ve turizm; Tokat’ta ise gıda-içki ve kimya sektörleri ön plandadır. Bu teşviklerle birlikte oluşan istihdama bakıldığında ise Amasya’da istihraç ve işleme; Çorum’da deri ve kösele, Samsun ve Tokat’ta dokuma ve giyim sektörlerinin ön planda olduğu görülmektedir.
       
  • Yaşam Kalitesi, Erişilebilirlik ve Mekânsal Organizasyon
      Yaşam Kalitesi, Erişilebilirlik ve Mekânsal Organizasyon
        Fiziksel altyapı kapsamında bölgenin sahip olduğu su kaynaklarına bakılırsa TR83 bölgesinin sahip olduğu coğrafi konum gereği önemli bir avantaja sahip olduğu söylenebilir. Ülkenin en önemli iki akarsuyu olan Yeşilırmak ve Kızılırmak havzaları içerisinde olan TR83 bölgesi bu bakımdan zengin yer altı ve yerüstü su potansiyeline sahiptir. 
       
        Yeşilırmak ve Kızılırmak havzaları arasında yer alan bölgenin bu bakımdan sahip olduğu bir diğer potansiyel ise hidroelektrik enerji kapasitesidir. DSİ ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü (EİE) tarafından bugüne kadar yapılan çalışmalar neticesinde işletmede olan ve halen inşa halinde veya planlama aşamasında olan toplam 19 adet hidroelektrik santral projesi geliştirilmiştir. 19 adet projenin toplam kurulu gücü 2.011 MW, toplam yıllık enerji üretimi 7.040 GWs olması öngörülmektedir. Bu rakam Türkiye’de üretilen toplam hidroelektrik enerji potansiyelinin yaklaşık %5,6’sına tekabül etmektedir. Bununla birlikte şu an hali hazırda bölgede termal ve hidrolik enerji üretim santrallerinden elde edilen toplam elektrik üretim miktarı 1.756 MW’tır. 
       
        TR83 Bölgesi özellikle Samsun Limanı gibi bir değere sahip olması sayesinde Rusya’dan gelen doğalgaz için önemli transfer noktalarından biri haline dönüşmüştür. Bölge içerisinde doğalgaz altyapısı ihtiyacını karşılayan en önemli unsur, bölgeden geçen Mavi Akım doğalgaz boru hattıdır. Türkiye’ye Samsun üzerinden giriş yaparak Amasya, Çorum, Kırıkkale üzerinden Ankara’ya ulaşmakta olan Mavi Akım hattı 2003 yılından beri faal durumdadır.
       
        Erişilebilirlik ve ulaşım ise TR83 Bölgesinin en güçlü olduğu alanlardan birisi olarak dikkat çekmektedir. Bölgenin özellikle dış bağlantılar noktasında Karadeniz Çanağı ile olan coğrafi yakınlığı ve ulusal ölçekte ise doğu batı koridorunda konumlanmış olması sebebiyle erişilebilirlik açısından bölgeyi oldukça güçlü bir pozisyona taşımaktadır. Bununla birlikte özelde Samsun ilinin taşıdığı lojistik potansiyel ve önem, doğru bir planlama yaklaşımı neticesinde bölgeyi şu anda bulunduğu konumdan çok daha ileriye taşıyacak bir etkendir. 
       
        Samsun ilinde 4 farklı ulaşım biçiminin kesişiyor olması erişilebilirlik ve ulaşım anlamında bölgenin değerini ortaya koyan bir diğer unsurdur. Samsun Limanı, Tekkeköy Tersane ve Limanı, Yeşilyurt Limanı, Toros Tarım Sanayi Samsun Liman İsletmesi önemli ticaret noktalarıdır. Teknolojik yenileme ve modernizasyon projeleriyle kapasiteleri artırılabilecek olan bu limanların aynı zamanda uluslararası bağlantılarını güçlendirmesi de bir o kadar önemlidir. Bu sebeple Samsun-Kavgaz Tren Ferry Taşımacılığı ve TRACECA Programı bölge lojistiği açısından oldukça kritik rol oynayan projeler arasındadır.
       
        TR83 Bölgesinde kentlerin gelişme süreçlerine bakıldığında tarihsel olarak en etkili unsurun coğrafi koşulların belirleyiciliği olduğu görülmektedir. Karadeniz’e paralel uzanan dağlar ve bölgeden geçen iki önemli akarsu ve bunların oluşturduğu havzalar, ovalar ve vadiler yerleşme desenin oluşmasında etkili olmuştur. Yerleşme hiyerarşisine bakıldığında ise bölgede 5 kademe yerleşimin bulunduğu görülmektedir. Bölge metropolü özelliği taşıyan Samsun 5. kademe merkezdir. Amasya, Çorum ve Tokat il merkezleri ile Merzifon ve Bafra ilçe merkezleri ise 4.kademe merkezlerdir. 
       
        Bölge, mekânsal yapı ve sektörel ilişkiler bağlamında incelendiğinde belirli gelişme koridorları arasındaki ilişkinin ön plana çıktığı görülmektedir. Öncelikle, Samsun-Ankara karayolu Sungurlu’yu da içine alan koridor boyunca gelişmiş ve Samsun’da Bafra ve Çarşamba’yı da kapsayan bir gelişme aksında imalat sanayi yoğunlaşması görülmektedir. Kültür ve turizm hattı olarak nitelendirilebilecek bölge ise Amasya, Alaca ve Boğazkale ile birlikte Ladik, Vezirköprü, Sulusaray ve Taşova eksenini de içine alan bir alandır. Son olarak bölge ekonomisinde önemli bir yer tutan tarım ve tarıma dayalı sanayinin yoğunlaştığı alanlara bakarsak Osmancıktan başlayıp Tokat’a doğru devam eden ve kuzeyde Taşova, Erbaa ve Niksarı içine alan bir hatta yoğunlaşmanın varlığından söz edilebilir.
       
BİMER DPT AMASYA VALİLİĞİ ÇORUM VALİLİĞİ SAMSUN VALİLİĞİ TOKAT VALİLİĞİ AMASYA BELEDİYESİ ÇORUM BELEDİYESİ SAMSUN BELEDİYESİ TOKAT BELEDİYESİ ÇORUM TİCARET VE SANAYİ ODASI SAMSUN TİCARET VE SANAYİ ODASI TOKAT TİCARET VE SANAYİ ODASI YEŞİLIRMAK HAVZASI KALKINMA BİRLİĞİ EURADA